محمد على آزاد كشميرى
360
نجوم السماء في تراجم العلماء ( فارسي )
سالى چند در آنجا مصروف درس و تدريس و افاده و تصنيف ماند . پس بهسوى كاظمين رفت و مدتى در آنجا قيام نمود . الحال در ديار عجم تشريف دارد » . سيد عبد اللطيف خان شوشترى در تحفة العالم به تقريب ذكر باشندگان بلدهء كرمانشاهان آورده كه : « از اعلام آن شهر بود فاضل علامه آقا محمد على بن آقا محمد باقر بهبهانى سابق الذكر كه از افاضل نامدار و از غايت اشتهار بىنياز از اظهار است . محققى عالىشان و عالمى با نام و نشان است . امامت جمعه با او بود . از اصول و فروع مذاهب اربعهء عامه اطلاعى به كمال داشت . رسائل بسيارى به قلم موهبت رقم در رد و قدح آن مذاهب نگاشته كه هريك فنون بلاغت را جامع و در نظر خصم بدانديش ، سيف قاطع است . در آن شهر به اجلال و اكرام ، اوقاتى به آسايش و انتظام داشت . اللهقلى خان حاكم آنجا در تعظيم و توقير او به اقصى الغاية مىكوشيد و در اجراى حدود و اوامر و نواهى ، تسلطش به كمال بود . شرحى مبسوط بر مفاتيح مولانا محسن دارد و در فن عبادات و اخلاق بسطى عظيم داده است و بغايت منقح نوشته است . جمعى به مباحثهء آن و جمعى به خواندن معالم الاصول و من لا يحضر به خدمتش مشغول بودند و من در آن مجالس از مستفيدين بودم . به من عاطفت بسيارى داشت و از سرعت انتقال من وجد مىنمود و تا من حاضر نمىشدم لب به افاده نمىگشود » . از رسالهء ملا حيدر على مجلسى ظاهر مىشود كه والدهء آقا محمد على عمهء آقا سيد مهدى طباطبائى بود و او تا سنهء خمس و مأتين و الف كه تاريخ اتمام رساله است به قيد حيات بود . و اللّه يعلم . آقاى مذكور چهار اولاد ذكور داشت كه به زيور صلاح و سداد و فضل و رشاد متصف بودند : آقا محمد جعفر ، آقا محمد اسماعيل ، آقا محمود ، آقا احمد كه در سنهء 1222 به بلاد هندوستان آمده بود . از جملهء تصانيف آقا محمد على موصوف رسالهاى است در حليت جمع ميان دو زن فاطميه ، و رسائل خمسه در مناسك حج ، و كتاب مقامع الفضل كه در آن مسايل دقيقه و رسائل رشيقه را جمع كرده ، و حاشيه بر كتاب مدارك ، و شرح مفاتيح كه هر دو ناتمام مانده ، و چند جزء در تحقيق احوال رجال ، الى غير ذلك من الرسائل . 23 ) آقا عبد الحسين بن آقا باقر البهبهانى الحائرى : « 1 » جامع علوم و كمالات صورى و معنوى و مستجمع صفات ظاهرى و باطنى بوده فضل و كمالش به درجهاى رسيد كه والد نامدارش استاد الكل در حيات خود ارجاع مسايل براى دستخط به وى مىنمود و مدار المهام اين رتبهء والامقام مىبود .
--> ( 1 ) . مرآة الاحوال جهاننما ، ص 127 .